Uszkodzenie stawu lub złamanie kości zawsze kończy się unieruchomieniem kończyny. Przez lata stosowano w tym celu gips. Dziś znane są też inne sposoby. Każdy rodzaj usztywnienia ma zapewnić stały kontakt odłamków kostnych lub końców zerwanych ścięgien ze sobą. Poza tym utrzymuje złamaną kość w tzw. osi kończyny. Ma to nie tylko znaczenie dla prawidłowego zrastania się kości, ale też ogromny wpływ na uwolnienie pacjenta od bólu. Poza tym usztywnienie pozwala korzystać z kończyny mimo urazu. Wady i zalety gipsu Wydaje się, że założenie gipsu jest prostą, nieniosącą żadnego ryzyka metodą leczenia. Ale to pozory. Nieumiejętne jego zastosowanie może doprowadzić do wielu powikłań, np. miejscowej maceracji i martwicy skóry (rozwija się w efekcie ucisku), niedowładu uciśniętego nerwu, zmian martwiczych w naczyniach krwionośnych. Dlatego po 24 godzinach od założenia gipsu należy sprawdzić ukrwienie i neurologiczne reakcje. Poza tym unieruchomienie na wiele tygodni nogi czy ręki znosi fizjologiczne napięcie mięśni. Ukryte pod gipsem nie odbierają żadnych zewnętrznych bodźców. Spada ich masa, mięśnie po prostu zanikają. Nieco rzadziej dochodzi też do demineralizacji kości, osłabienia ścięgien i poważnych zaburzeń krążenia, które same w sobie wymagają długiego i niekiedy skomplikowanego leczenia. Co zamiast Wady usztywnień gipsowych skłoniły naukowców do szukania nowych rozwiązań. Ich uwagę zwróciły włókna szklane nasączane żywicą poliuretanową. Opaski syntetyczne mają taki skład, że w chwili kontaktu z wodą rozpoczyna się reakcja chemiczna powodująca twardnienie opatrunku. Całkowitą twardość uzyskuje się po 30 minutach, podczas gdy na ostateczne wyschnięcie tradycyjnego opatrunku gipsowego potrzeba doby. Ale nie tylko czas ma tu znaczenie. Opatrunek syntetyczny jest lżejszy od zwykłego. Jest też odporny na zamoczenie, można więc normalnie korzystać z prysznica. Po kąpieli wycieramy go ręcznikiem. Jeśli dostała się pod niego woda, należy skórę wysuszyć suszarką do włosów, by wilgoć nie doprowadziła do maceracji skóry.Kolejną zaletą jest przepuszczanie powietrza i przenikalność opatrunku dla promieni RTG. To ważne, bo przy skomplikowanych złamaniach istnieje konieczność kontrolowania prawidłowego zrastania się kości. Niestety, w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego nowoczesnego opatrunku gipsowego się nie zakłada. Jest zbyt drogi. Ale możemy go kupić sami w aptece. Gdy zdecydujemy się na taki rodzaj usztywnienia, lekarz powie, ile i jakich opasek potrzebujemy. Jeśli mamy skręcony staw skokowy, potrzebne są dwie szerokie opaski, za które zapłacimy co najmniej 120 zł. Gdy złamaniu uległa kość podudzia, koszt opatrunku może przekroczyć 250 zł. Gips z pamięcią Zakładanie opatrunków syntetycznych ma także istotne znaczenie dla procesu gojenia, bo z żywic można uzyskać opatrunek o różnym stopniu sztywności. Gojenie się złamania to proces wielofazowy. Najpierw tworzy się krwiak, następnie dochodzi do rozwoju stanu zapalnego, tworzenia się blizny kostnej i odtwarzania (tzw. remodelowania) kości. To decyduje o warunkach usztywnienia. W pierwszej fazie uszkodzona kończyna powinna być unieruchomiona całkowicie, najlepiej tradycyjnym gipsem. W miarę postępu gojenia można go zastąpić syntetycznym opatrunkiem. To ważne, by nie hamować tworzenia się kostniny i aby zbytnie obciążenie (sam ciężar opatrunku gipsowego) nie spowalniało zrastania się kości. Na tym etapie leczenia najlepiej więc zastosować gips syntetyczny, który zabezpiecza przed nadmiernymi ruchami w obrębie złamania, umożliwia jednak obciążenie osiowe przydatne w procesie gojenia. Syntetyczne opatrunki są elastyczne w różnym stopniu (zależy od mieszanki żywic). To umożliwia poruszanie uszkodzoną ręką lub nogą w bezpiecznym zakresie. A ponieważ opatrunek "zapamiętuje" kształty, po wykonaniu niewielkiego ruchu ustawia kończynę we właściwym położeniu - w pozycji, którą wybrano jako optymalną do szybkiego gojenia się. Elastyczność opatrunku syntetycznego chroni poszkodowanego przed tzw. szkodami pogipsowymi, które polegają na częściowym zaniku mięśni czy przykurczach stawowych. Dzięki temu rehabilitacja jest łatwiejsza, mniej bolesna, a powrót do zdrowia znacznie szybszy. Nowoczesne ortezy W niektórych przypadkach nie ma konieczności użycia gipsu - kończynę można unieruchomić, zakładając odpowiednią ortezę. Takie stabilizatory polecane są np. przy urazach kolana, skręceniach stawów skokowych czy zerwaniu ścięgna Achillesa. Ortezy są wykonane z materiału przepuszczającego powietrze. Między warstwami tkaniny znajdują się poduszki powietrzne, które stanowią element usztywniający. Miękkie brzegi chronią skórę przed otarciami. Ortezy produkowane są w kilku rozmiarach, można więc dobrać odpowiedni do obwodu łydki czy nadgarstka. |
